احیای صادرات نفت خلیج فارس؛ تنگه هرمز، اهرم رو به افول ایران؟
صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس در یک دوره چهار هفتهای با رشدی چشمگیر به میزان ۴۲ درصد، از ۹.۵ میلیون بشکه در روز به ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز رسید.
به گزارش تجارت ایده آل، صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس در یک دوره چهار هفتهای با رشدی چشمگیر به میزان ۴۲ درصد، از ۹.۵ میلیون بشکه در روز به ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز رسید. این روند افزایشی، که در شرایط عدم بازگشت کامل نفتکشها به مسیر سنتی تنگه هرمز رخ داده، نشاندهنده سازگاری بازار جهانی نفت، فعالشدن مسیرهای جایگزین حمل و نقل و کاهش تدریجی اثربخشی تنگه هرمز به عنوان یک اهرم استراتژیک برای ایران است.
رشد ۴۲ درصدی در سایه سازگاری بازار
بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی «میز نفت»، حجم صادرات نفت منطقه که پیش از بحران به حدود ۱۸.۷ میلیون بشکه در روز میرسید، در هفته نخست پس از اختلالات، با سقوطی قابل توجه به ۹.۵ میلیون بشکه در روز رسیده بود. اما در ادامه، این روند معکوس شد: صادرات در هفته دوم به ۱۰.۵ میلیون بشکه، هفته سوم به ۱۲ میلیون بشکه و در نهایت در هفته چهارم به ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز افزایش یافت.
این رقم همچنان ۵.۲ میلیون بشکه در روز (معادل ۲۸ درصد) کمتر از سطح پیش از بحران است، اما جهت حرکت بازار و رشد ۴۲ درصدی طی تنها سه هفته، نشاندهنده توانایی کشورهای صادرکننده در جبران افت اولیه و
سازگاری با شرایط جدید است.
مسیرهای جایگزین؛ راهی به سوی کاهش وابستگی
کارشناسان معتقدند این احیای سریع صادرات، عمدتاً ناشی از فعالشدن مسیرهای جایگزین و کاهش اتکای عملیاتی به تنگه هرمز است. در همین راستا:
عربستان سعودی با استفاده از خط لوله «شرق به غرب» خود، نفت مناطق شرقی را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرده و بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی ارسال میکند.
امارات متحده عربی نیز با بهرهگیری از خط لوله «حبشان به فجیره»، نفت خود را به پایانه فجیره در دریای عمان میرساند و از آنجا به بازارهای بینالمللی صادر میکند؛ راهکاری که سالهاست با هدف کاهش آسیبپذیری توسعه یافته است.
عراق نیز بخشی از نفت خود را از طریق مسیر شمال و بندر جیهان در ترکیه صادر مینماید.
هرچند این مسیرها به تنهایی قادر به جایگزینی کامل ظرفیت عبور از تنگه هرمز نیستند، اما همکاری و کارکرد آنها توانسته است مانع توقف کامل صادرات منطقه شود و جریان نفت را به بازارهای جهانی بازگرداند.
تضعیف اهرم هرمز؛ ایران در مقابل رقبا
تحلیلگران تاکید دارند که هرچند تنگه هرمز همچنان یک گلوگاه حیاتی انرژی جهان باقی مانده است، اما «کارت تنگه هرمز» به عنوان یک اهرم فشار، به تدریج اهمیت خود را از دست میدهد. در گذشته، تقریباً تمام صادرات نفت کشورهای جنوبی خلیج فارس وابسته به عبور از این تنگه بود، اما اکنون با توسعه مسیرهای جایگزین، وابستگی کاهش یافته است.
این وضعیت، انعطافپذیری صادراتی رقبای نفتی ایران را افزایش داده، در حالی که ایران همچنان با چالش عدم بهرهبرداری کامل از خط لوله گوره-جاسک (با هزینه ۲ میلیارد دلاری) و وابستگی صادرات خود به تنگه هرمز مواجه است. این خط لوله که قرار بود بخشی از نفت ایران را بدون عبور از هرمز به دریای عمان منتقل کند، هنوز به ظرفیت طراحیشده خود نرسیده است.
چشمانداز آینده
روند جاری نشان میدهد که هرگونه اختلال جدید در منطقه، انگیزه بیشتری برای سرمایهگذاری در مسیرهای دور زدن هرمز ایجاد خواهد کرد. در مقابل، کشوری که اهرم جغرافیایی خود را خرج کرده اما مسیر جایگزین صادرات خود را نیمهفعال نگه داشته، در موضع ضعف قرار میگیرد. اگر این روند ادامه یابد، زمان به سود تولیدکنندگانی حرکت خواهد کرد که با ساخت مسیرهای خروج، وابستگی خود را به تنگه هرمز کاهش دادهاند.
